Açık Erişim

Açık Erişim Nedir?

2001 yılında yayımlanan Budapeşte Açık Erişim İnisiyatifi bildirisinde “Bilimsel literatürün İnternet aracılığıyla finansal, yasal ve teknik bariyerler olmaksızın, erişilebilir, okunabilir, kaydedilebilir, kopyalanabilir, yazdırılabilir, taranabilir, dizinlenebilir, tam metne bağlantı verilebilir, yazılıma veri olarak aktarılabilir ve her türlü yasal amaç için kullanılabilir biçimde kamuya ücretsiz açık olması.” biçiminde tanımlanmıştır.

Araştırma makalelerine açık erişimi sağlayabilmek için “açık erişimli dergiler” ve “açık erişim arşivleri” olmak üzere iki temel araç vardır:

 

Açık Erişim Arşivleri (e-baskı sunucuları), “hakem değerlendirmesi” ilkesine bağlı değildirler; fakat içeriklerini tüm dünyaya ücretsiz olarak açarlar. Bu arşivler, hakem değerlendirmesinden geçmemiş ön baskıları, hakem değerlendirmesinden geçmiş son baskıları ya da her ikisini de içerebilirler. Açık erişim arşivleri, üniversiteler, araştırma laboratuvarları ya da fizik, ekonomi gibi bilim dalları tarafından ayakta tutulabilirler. Yazarlar, herhangi birinden izin almadan ön baskılarını bu arşivlere koyabilirler. Ayrıca dergilerin büyük bir çoğunluğu son baskıların bu tür arşivlere konulmasına zaten izin vermektedir. Bu arşivler Açık Erişim Girişimi’nin (Open Archives Initiative, OAI) Üst Veri Harmanlama Protokolü’ne bağlı kaldıklarında, karşılıklı işlerlik sağlanmış olur ve kullanıcılar hangi arşivlerin var olduğunu, nerede bulunduklarını ve neler içerdiklerini bilmeksizin istedikleri içeriklere erişebilirler. Açık Erişim Girişimi standardına uyumlu arşivler oluşturmak ve yaşatmak için kullanılmak üzere açık-kaynak yazılımı günümüzde artık oluşturulmuş durumdadır. Dünya çapında bu yazılımın kullanılmasına yönelik geniş bir kabul söz konusudur.

Açık Erişimli Dergiler, “hakem değerlendirmesinden” geçerler ve onaylanmış içeriği tüm dünyaya ücretsiz açarlar. Bu dergilerin masrafı, hakem ücreti, redaksiyon çalışması ve sunucu alanından ibarettir. Açık erişim dergileri, finansmanlarını özel televizyon kanallarına ve radyo istasyonlarına benzer bir biçimde sağlar: İçeriği yaymak isteyen, üretim masraflarını üstlenir. Böylece uygun bir alıcı cihaza sahip olan herkes için erişim ücretsiz olur. Bu, açık erişimi dergilerine uyarlandığında, şu anlama gelir: Dergiler sunucu alanını sağlayan üniversitelerden ya da çoğu kez bağlı oldukları bilimsel kuruluşlardan destek alarak masraflarını karşılarlar. Fakat dergilerin kabul edilmiş makaleler için yayın ücreti talep ettiği ve bu ücretin yazar ya da onun mali destekçisi (örneğin; işvereni, üniversitesi, araştırma destekleme fonu) tarafından üstlenilmek zorunda olduğu bir yöntem daha vardır. Bu yöntem yazar için ekonomik bir zorluk oluşturacaksa, açık erişim dergileri bu türden bir yayınlama ücretini istemekten feragat ederler ve başka yayınlardan, reklamdan, ücretli ek hizmetlerden ya da başka yan kazançlardan gelen gelirleri kullanarak masraflı azaltabilirler. Bazı kurumlar ve konsorsiyumlar da yayınlanma ücretinde indirim yapılmasını kararlaştırabilir. Bazı açık erişim yayıncıları, yıllık bazda üye olan bir kuruma bağlı olan araştırmacılardan yayınlama ücretini almaktan feragat eder.  

**İngilizce yazılmış daha geniş bir girişi ve konuya ilişkin linkleri, Peter Suber’in “Open Access Overview“ adlı çalışmasında bulabilirsiniz.

Türkiye’deki kurumsal açık erişim arşivi bulunan üniversiteler listesini bulabilirsiniz. Bu listedeki üniversitelerin açık erişime açtığı yayınlara ücretsiz erişebilirsiniz.

Açık erişime sahip dergiler, kitaplar, yayıncılar vb. listesi bulabilirsiniz

AE Sözlüğü

http://acikerisim.ankos.gen.tr/acikerisimsozlugu.html

AE Kaynakları

http://acikerisim.ankos.gen.tr/aekaynaklari.html

AE Arama Motorları

http://acikerisim.ankos.gen.tr/aearamamotorlari.html

Açık Erişim Konulu Bazı Web Sayfaları ve Dokümanlar

http://acikerisim.ankos.gen.tr/aedunyasindan.html

Açık Erişim Konusunda Bibliyografya (Türkçe)

http://acikerisim.ankos.gen.tr/bibliyografya.html

Akademik Araştırmalar İndeksi

http://www.acarindex.com/